Lezen voorziet de geest van kennismateriaal, het is door ons denken dat we ons eigen maken wat we lezen(John Locke)

Informatie over dyslexie, onderzoek en behandeling

Dyslexie... een stukje uitleg.

We spreken van dyslexie als lezen en spellen niet of onvoldoende geautomatiseerd raken, ondanks goed onderwijs en extra remediëring, extra hulp door bijvoorbeeld een remedial teacher (Stichting Dyslexie Nederland, 2016). Het gaat daarbij niet om het begrijpen van wat gelezen of geschreven wordt, maar om het vlot en foutloos in klanken kunnen omzetten van geschreven letters, lettercombinaties/-patronen of woorden. Maar het geldt ook voor het omgekeerde proces: het schrijven en (in)typen van woorden op basis van klanken. Geoefende lezers kunnen woorden die ze horen opschrijven, omdat ze uit ervaring wéten hoe die geschreven moeten worden en/ of door de reeks klanken te analyseren en spellingregels toe te passen. Bij vreemde woorden (bijvoorbeeld uit het Turks of Swahili) werkt dat niet en mislukt ook de analyse van de klankenreeks. Voor mensen met dyslexie is dit zelfs in de eigen taal een bekende ervaring. Bij lettertekens en combinaties horen klanken. Het zijn afspraken die in de loop van de tijd in onze taal zijn ontstaan. Andere talen hebben andere afspraken, al is er een behoorlijke overeenkomst in het uitgangspunt dat de spreektaal en de lees-/schrijftaal bij elkaar horen op basis van een regel- en afsprakensysteem dat standaard wordt gebruikt. Die afspraken en regels zijn voor een belangrijk deel niet logisch te beredeneren. We gebruiken bijvoorbeeld verschillende lettercombinaties voor dezelfde klanken, zoals in 'hij zei' (ij/ei) en 'nou/'nauw' (ou/au), of gebruiken dezelfde letter voor verschillende klanken (de letter e heeft in 'verleren' drie verschillende klanken). Alle niet logisch te beredeneren afspraken -we noemen ze ook wel willekeurige associaties- hoeven in het leerproces zogenaamd 'alleen maar' onthouden te worden. Voor mensen met dyslexie is dit de kern van hun probleem: willekeurige afspraken en associaties raken niet, onvolledig of zeer moeizaam geautomatiseerd. En als dit dankzij extreem veel oefening toch redelijk lukt, dan gaat het in het leren van een nieuwe taal of op momenten van stress over het algemeen toch weer mis.

(Deze tekst is overgenomen uit het artikel 'Dyslexie en Muziek, Verkennend onderzoek bij ervaren musici met en zonder dyslexie' dat gepubliceerd gaat worden in het wetenschappelijk tijdschrift 'Orthopedagogiek: Onderzoek en Praktijk' (OOP) en is geschreven door: Wied Ruijssenaars, Marnick Tappel en mijzelf. Het hele artikel vindt u op de pagina 'Muziek en Dyslexie').


Kenmerken van dyslexie

Vaak wordt bij dyslexie alleen gedacht aan lees- en spellingproblemen. Dit zijn natuurlijk wel de belangrijkste kenmerken, want zonder lees- en spellingproblemen is er geen sprake van dyslexie. Zoals Tom Braams in zijn 'Handboek Dyslexie' schrijft gaat vrijwel alle aandacht uit naar deze kenmerken. Echter, wanneer iemand dyslexie heeft kan hij/ zij ook andere problemen ervaren: met bijvoorbeeld mondelinge taal, rekenen, leren en onthouden, aandachtsconcentratie, plannen en organiseren en muzieknotenschrift (zie de pagina 'Muziek&Dyslexie' op deze website). Deze minder bekende kenmerken kunnen net zo goed (ernstig) belemmerend zijn voor iemand met dyslexie. Omdat deze kenmerken vaker voorkomen dan gedacht, kun je eigenlijk zeggen dat dyslexie meer is dan enkel lees- en spellingproblemen.

De belangrijkste kenmerken bij technisch lezen:

  • een traag leestempo (letters/ woorden/ zinnen);
  • moeite met lezen (verklanken) van onbekende woorden;
  • relatief veel leesfouten;
  • veel moeite met hardop lezen;
  • lezen blijft altijd een inspanning.

De belangrijskte kenmerken bij begrijpend lezen:

  • De betekenis van een stukje tekst dringt niet goed door;
  • Zinnen worden verkeerd begrepen omdat over woorden heen gelezen wordt;
  • Zinnen worden verkeerd begrepen omdat ze voor meerdere uitleg vatbaar zijn;
  • Moeite met leesbegrip vanwege aandachts- of motivatieproblemen of vermoeidheid.

De belangrijkste kenmerken bij spelling:

  • Veel spellingfouten (ook bij volwassenen);
  • Inconsistente spelling (woorden soms goed en soms fout schrijven);
  • Meer spellingfouten wanneer meerdere taken tegelijkertijd moeten worden uitgevoerd, dan wanneer alleen het woord moet worden opgeschreven in een dictee (dubbeltaak).

De belangrijskte kenmerken bij het schrijven:

  • Onzekerheid over het formuleren/ schrijven
  • Moeite om precies op te schrijven wat wordt bedoeld;
  • Gedachtensprongen maken;
  • Zinnen schrijven die grammaticaal niet juist zijn;
  • Moeite met herformuleren;
  • Neiging om vrij korte zinnen te schrijven om overzicht te houden;
  • Moeite met aantekenigen maken tijdens een les of college (dubbeltaak)

Deze punten zijn overgenomen uit het 'Handboek Dyslexie, Theorie en Praktijk' van Tom Braams


Dyslexie onderzoek voor kinderen, jongeren en volwassenen.

Een dyslexie onderzoek kan (al) plaatsvinden wanneer er (slechts) twijfels zijn over de ontwikkeling van het lees- en spellingproces. Zeker wanneer dyslexie voorkomt in de familie is het belangrijk rekening te houden met de mogelijkheid dat uw zoon en/ of dochter ook dyslexie heeft. Het is bekend dat dyslexie erfelijk is: een kind met een dyslectische ouder heeft 30 tot 60 procent kans om dyslexie te krijgen. Jongens lijken vaker dyslexie te hebben dan meisjes (verhouding 3:2). Zoals ik ook op de beginpagina heb geschreven is er nog een hoop onduidelijk over wanneer een kind getest kan worden. In principe kunt u op elk moment uw kind laten testen, echter de kosten zijn dan voor u zelf. Wanneer u liever het onderzoek vergoed wilt krijgen, zijn er criteria/ regels opgesteld waar een kind eerst aan moet voldoen voordat een vergoed onderzoek door de basisschool aangevraagd kan worden (informatie hierover vindt u op de site van Dyslexie Centraal die u met de button onder deze tekst kunt bereiken). Het vergoede onderzoek is er vooral voor de kinderen die zeer ersntige problemen hebben met lezen en spelling en over een aantal meetmomenten bij Cito lees en spellingtoetsen bij de laagste 10% van alle kinderen in Nederland scoren. Er zijn ook kinderen die niet aan deze criteria voldoen (bijvoorbeeld slimme of hoogbegaafde kinderen of kinderen die ook een andere diagnose hebben zoals bijvoorbeeld ADHD), maar die wel dyslexie hebben. Vaak vallen deze kinderen tussen 'wal en schip', omdat ze 'ongemerkt' dyslexie hebben doordat ze niet op tijd getest worden. Hierdoor kunnen er (meer) problemen ontstaan zoals frustratie (dat het lezen en spellen niet lukt), boosheid, schaamte, verdriet, somberheid etc.

Wanneer u vermoedt dat uw zoon en/ of dochter mogelijk dyslexie heeft is het dus belangrijk dit zo vroeg mogelijk te laten onderzoeken, zodat passende hulp de lees-/ spelling en emotionele ontwikkeling goed kan begeleiden. In de afgelopen jaren heb ik veel ervaring opgedaan met het onderzoeken van dyslexie bij (zeer) slimme en hoogbegaafde kinderen en kinderen met bijkomende gedrags en/ of emotionele problemen.

Wanneer u een onderzoek overweegt wil ik u uitnodigen te bellen of mailen. We kunnen dan samen kijken of een onderzoek een goed idee is en bespreken hoe en wat ik voor uw zoon en/ of dochter kan doen.


Dyslexie behandeling

In mijn praktijk behandel ik al 11 jaar veel kinderen, jongeren, studenten en volwassenen met dyslexie of een vermoeden van dyslexie. Mijn behandelingen zijn voor iedereen 'op maat gemaakt'. Ik maak gebruik van bijvoorbeeld de methodes 'Zuid-Vallei' (nieuwe uitgave), 'Spellingsprint' en 'Geregeld'. Methodes die zijn ontworpen voor kinderen met dyslexie of (ernstige) spellingproblemen. Tevens maak ik gebruik van eigen materialen en soms van verschillende soorten online programma's speciaal ontworpen voor kinderen met (ernstige) spellingproblemen (zoals bijvoorbeeld Taalblobs). Hierdoor kunnen kinderen op een leuke en verantwoorde manier thuis oefenen. Voor jongeren, studenten en volwassenen worden ook programma's op maat gemaakt.

Het kan zijn dat de verschillende problemen die dyslexie geeft erg onzeker maken, het gevoel van eigenwaarde beïnvloeden, (ernstige) (faal)angst of zelfbeeld problematiek veroorzaken of zelfs op de lange termijn traumatiserend zijn. In mijn behandeling geef ik daarom ook veel aandacht aan psycho-educatie (wat hoort bij dyslexie en wat niet?) en aan de emotionele ontwikkeling. Ik hoop hiermee de (faal)angst, onzekerheid en het verminderde gevoel van eigenwaarde om te buigen naar minder angst, meer zelfvertrouwen en een realistischer beeld van zichzelf. Wanneer er (al) sprake is van bovengenoemde problematiek wordt de behandeling vaak eerst daarop gericht.

Bij mij is een behandeling van dyslexie (of een vermoeden van dyslexie) niet enkel gericht op de lees- en spellingproblemen, maar op de hele persoon. Ik vind het belangrijk om niet alleen aandacht te geven aan de zwakke aspecten van een kind of jongere, maar ook te focussen op diens sterke kanten, persoonlijke ontwikkeling en emotionele ontwikkeling. Praktisch betekent dit dat er tijdens behandelingen ook ruimte is voor gesprekken, spelletjes of oefeningen.


Ik heb mij op post-academisch niveau verder geschoold ten aanzien van diagnostiek en behandeling van Dyslexie.